Muay mở màn Đại hội Thể thao toàn quốc 2026: Giới hạn 63,5 kg và khoảng trống chưa ai gọi tên

Sáng 22 tháng 10, đúng 6 giờ, cửa nhà thi đấu của Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục thể thao Thành phố mở muộn hơn dự kiến chừng mười lăm phút. Bên trong, tấm bạt phủ sàn đấu đã được kéo căng, hai kỹ thuật viên cúi xuống siết lại dây neo bốn cột góc. Một võ sĩ trẻ ngồi bệt ở hành lang, quấn đi quấn lại dải băng tay đã sờn, mắt không nhìn ai. Tôi đứng cách cậu ấy chừng ba mét, nghe rõ tiếng thở đều đặn quá mức cần thiết của một người đang tự trấn an mình.

Cậu ấy đăng ký hạng 45-48 kg nam. Bàn tay run nhẹ ở lần quấn thứ tư, và cái run ấy không có trong bất kỳ bảng biểu nào tôi mang theo. Tôi ghi vào sổ trước khi ghi tỷ số, bởi sau hai mươi năm cầm bút ở các sàn đấu nhỏ, tôi học được rằng thứ đáng ghi nhất thường xuất hiện trước tiếng còi.

Hàng ghế nhựa xếp vội cho các đoàn nằm sát vách trái. Không có màn hình LED cao sáu mét, không có loa hội chợ, không có khu bán áo đấu. Một nhà thi đấu phục vụ nhu cầu tập luyện công cộng, được trưng dụng cho một sự kiện cấp quốc gia trong mười một ngày. Muay Thái được chọn đánh nhịp đầu tiên cho toàn bộ giai đoạn thi đấu của Đại hội Thể thao toàn quốc 2026, và tôi có mặt ở đó vì muốn nghe xem cái nhịp ấy mạnh hay yếu.

Mùa giải nào cũng có nhịp đập riêng, chỉ cần chịu khó lắng nghe.

Đại hội lần này do Thành phố Hồ Chí Minh đăng cai, khung thời gian từ 20 đến 30 tháng 10, tức mười một ngày thi đấu. Việc ban tổ chức xếp Muay ở vị trí khai màn giai đoạn tranh huy chương là một quyết định có trọng lượng, bởi môn đầu tiên thường quyết định nhịp truyền thông và nhịp huy chương của cả đoàn chủ nhà. Cấu trúc vận hành chia làm hai thân: Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố giữ phần chủ trương, nghi lễ và điều phối; Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục thể thao Thành phố trực tiếp lo địa điểm, sân bãi và nhân lực chuyên môn, trong đó có lực lượng y học thể thao làm nhiệm vụ chuyên trách. Cách phân chia này phổ biến ở thể thao nhà nước Việt Nam, nhưng nó tạo ra một hệ quả ít ai nói tới: trách nhiệm về an toàn y tế nằm ở đơn vị vận hành, trong khi trách nhiệm giải trình công khai lại nằm ở đơn vị chủ trương. Khi có sự cố, hai bên thường nhìn nhau trước khi nhìn vào hồ sơ bệnh án.

Chương trình chuyên môn của Muay tại Đại hội mang cấu trúc hai đường ray. Một bên là đối kháng trên võ đài, thể thức loại trực tiếp, ba hiệp, mỗi hiệp ba phút, nghỉ giữa hiệp một phút. Bên còn lại là các nội dung biểu diễn: Wai Kru kéo dài bốn đến năm phút, Mai Muay kéo dài năm đến sáu phút. Sự song hành này khiến tôi nhớ tới cách tán thủ và thái cực quyền cùng tồn tại trong một giải võ thuật Trung Quốc, và nó là điểm hấp dẫn nhất về mặt thiết kế chương trình ở đây. Đáng tiếc, nó cũng là nguồn rủi ro ít được bàn tới.

Bảng hạng cân là dữ liệu giàu thông tin nhất trong toàn bộ văn bản chuyên môn. Nam thi đấu sáu hạng: 45-48, 48-51, 51-54, 54-57, 57-60 và 60-63,5 kg. Bước nhảy ba ký, đều tăm tắp, và trần cứng dừng ở 63,5 kg. Nữ thi đấu bảy hạng, trong đó có một hạng dưới 45 kg.

Cấu trúc ba ký ấy không phải sản phẩm tùy tiện. Nó trùng khớp với hệ thống hạng cân của dòng Muay nghiệp dư theo chuẩn IFMA, và trùng hơn nữa với trọng tâm lịch sử của Muay Thái: các dải cân truyền thống ở các sân vận động lớn của Thái Lan tập trung trong khoảng 105 đến 147 pound, tương đương 47,6 đến 66,7 kg. Một chương trình quốc gia đặt trần ở 63,5 kg là chương trình có văn hóa nghề nghiệp rõ ràng, không phải một đường cắt hành chính. Điều đáng chú ý nằm ở chỗ khác: việc nam không có hạng nào trên 63,5 kg là tín hiệu về nguồn tuyển, không phải sở thích thiết kế. Một đại hội thể thao đa môn cấp quốc gia thường có xu hướng tối đa hóa số nội dung để tối đa hóa huy chương. Việc dừng ở hạng bán trung cho thấy hoặc không đủ số võ sĩ đủ tầm ở các hạng trên, hoặc ban chuyên môn chủ động dồn vào nhóm hạng mà võ sĩ Việt Nam có khả năng cạnh tranh khu vực. Cả hai cách đọc đều dẫn về cùng một kết luận: đường ống hạng nặng trong nước đang mỏng.

Phía nữ thì ngược lại, và đây là quan sát tôi cho là đáng giá nhất trong ngày đầu. Bảy hạng cân nữ, nhiều hơn nam một hạng, lại có thêm hạng dưới 45 kg. Ở phần lớn các đại hội thể thao quốc gia trong khu vực, chương trình nữ thường nhỏ hơn chương trình nam. Việc đảo ngược xu hướng ấy có thể đến từ chủ trương bình đẳng giới trong thiết kế nội dung, hoặc từ một nguồn tuyển nữ thực sự dày hơn. Cả hai khả năng đều là tín hiệu phát triển tích cực, và nó khác biệt so với phần lớn chương trình võ thuật tôi từng theo dõi.

Thể thức loại trực tiếp, ba hiệp ba phút, nghỉ một phút, tạo ra một đặc điểm kỹ thuật mà ít người để ý. So với Muay chuyên nghiệp với năm hiệp và hai phút nghỉ, quãng nghỉ ngắn hơn làm tăng yêu cầu tim mạch trên từng hiệp, đồng thời giảm tổng thương tích tích lũy. Về mặt thể lực, nó ưu đãi nhóm võ sĩ có nhịp độ cao, chủ động áp sát và quen vật ép trong clinch; nó phạt nhóm khởi động chậm và nhóm phải cắt cân nặng, những người cần cửa sổ hồi phục dài. Đó là quy luật chung của thiết kế giải nghiệp dư, và tôi ghi ở mức độ tin cậy trung bình, không dám khẳng định tuyệt đối khi chưa xem bốc thăm.

Một võ sĩ vô địch trong bảng tám người chỉ đánh ba trận, tổng cộng chín hiệp tranh tài. Với công tác tuyển chọn chuyên nghiệp, chín hiệp là mẫu quan sát quá nhỏ. Các học viện và các giải đấu lớn cần hàng chục hiệp, nhiều đối thủ khác nhau và nhiều trạng thái tâm lý khác nhau mới đủ dựng chân dung một võ sĩ. Nói cách khác, tấm huy chương vàng ở đây có giá trị danh dự quốc nội rất cao nhưng giá trị định giá nghề nghiệp quốc tế lại thấp hơn nhiều so với cảm giác của người xem.

Cơ chế chấm điểm cũng cần được nói rõ. Điểm được tính theo tỷ lệ phần trăm dồn qua từng hiệp, nghĩa là mỗi hiệp có trọng số quyết định riêng và được nhân đôi sau mỗi vòng tiến. Cách tính này trao cho giám định quyền tác động rất lớn trong từng hiệp đơn lẻ. Ở một giải có bảng đấu nhỏ, một quyết định ở hiệp đầu có thể thay đổi toàn bộ cục diện bảng. Tôi không nói điều đó dẫn tới sai sót. Tôi nói rằng nó làm cho chất lượng giám định trở thành biến số lớn hơn nhiều so với thông thường, và biến số ấy không có trong bất kỳ bảng thống kê nào.

Nội dung biểu diễn Wai Kru bốn đến năm phút và Mai Muay năm đến sáu phút mang tính hiếu khí và biên đạo, hoàn toàn khác với tính chất yếm khí và va chạm của đối kháng. Việc cho phép một võ sĩ đăng ký cả hai đường ray tạo cơ hội nhân đôi huy chương, đồng thời tạo ra xung đột khối lượng vận động. Một người vào chung kết cả nội dung đối kháng lẫn biểu diễn sẽ tích lũy mức phơi nhiễm tối đa ở cả hai dạng thức trong cùng mười một ngày, và văn bản chuyên môn không nêu bất kỳ quy định nào về khoảng nghỉ tối thiểu giữa một trận đấu và một lượt biểu diễn. Trong thực tế, quyết định đăng ký kép thường do đoàn chủ quản đưa ra dưới áp lực chỉ tiêu huy chương, chứ không xuất phát từ logic phúc lợi vận động viên. Đó là điều tôi biết từ nhiều kỳ đại hội, và nó luôn khiến tôi khó chịu.

Khoảng trống lớn nhất trong toàn bộ thông tin công bố nằm ở luật thi đấu. Văn bản nêu rõ thời lượng hiệp, thời gian nghỉ và cấu trúc loại trực tiếp, nhưng không nêu quy định về clinch, không nêu việc cho phép hay cấm cú chỏ, không nêu hệ thống tính điểm chi tiết. Với một giải nghiệp dư trong khuôn khổ đa môn, việc hạn chế clinch và hạn chế chỏ là thông lệ nhằm giảm rủi ro rách da và chấn thương đầu, nhưng đây là suy đoán ở mức tin cậy thấp. Song song đó, không có quy trình cân ký, không có kiểm tra hydrat hóa, không có chính sách tuổi tối thiểu. Hạng dưới 45 kg của nữ là nơi tập trung nhóm vận động viên tuổi vị thành niên, nhóm có dung nạp mất nước kém hơn và nhạy cảm hơn với hệ quả nội tiết và mật độ xương của việc cắt cân lặp lại. Đó là rủi ro cấu trúc cao nhất trong toàn bộ chương trình, và nó chưa được gọi tên.

Về quy mô bảng đấu, tôi suy đoán mỗi hạng chỉ từ bốn đến tám võ sĩ. Sáu hạng nam cộng bảy hạng nữ trong mười một ngày là một lịch không thể nhồi bảng lớn. Bảng nhỏ kéo theo hệ quả quen thuộc: một số hạng có thể phải gộp hoặc hủy vì không đủ đăng ký, chuyện thường thấy ở các đại hội. Về hệ thống luật, khả năng cao là dòng IFMA nghiệp dư, dựa trên cự ly ba hiệp ba phút và cấu trúc Wai Kru cùng Mai Muay. Văn bản không nêu tên hệ thống luật áp dụng, và tôi không muốn điền vào chỗ trống bằng trí nhớ của mình.

Có một điểm tôi phải kiểm tra lại ba lần vì nó nằm ở phần hành chính, nơi người ta hay đọc lướt. Ngày khai mạc giai đoạn thi đấu được ghi là 20 tháng 10, trong khi lễ khai mạc được ghi là 6 giờ sáng ngày 22 tháng 10. Hai mốc này lệch nhau hai ngày. Có thể các lượt đấu sớm diễn ra trước lễ khai mạc, điều ít gặp nhưng không phải chưa từng có. Cũng có thể ngày 20 tháng 10 là mốc đăng ký, cân ký và họp kỹ thuật. Chừng nào chưa đối chiếu lịch thi đấu chính thức, tôi chưa dám viết dứt khoát. Tôi viết chậm vì muốn nhớ thật lâu, như người giữ nhịp cho cả sân cỏ.

Bên ngoài nhìn vào, việc Muay được xếp đánh trận đầu tiên của đại hội được đọc như một lời tuyên bố rằng môn võ này đã lớn. Cách đọc ấy dễ chịu, và nó có phần đúng: Thành phố Hồ Chí Minh đang sở hữu hệ sinh thái phòng tập Muay dày nhất cả nước, nên đặt môn này ở vị trí khai màn giúp đoàn chủ nhà có lợi thế khán giả và tạo đà huy chương sớm. Nhưng đó là chiến lược của thành phố đăng cai, không phải bản tuyên ngôn về vị thế quốc tế của môn võ.

Chỗ hiểu lầm thứ hai tinh vi hơn. Nhiều người xem một tấm huy chương vàng đại hội như dấu hiệu sẵn sàng bước ra đấu trường khu vực. Thực tế, chương trình công bố không nêu bất kỳ đường dẫn vòng loại quốc tế nào, không nêu chỉ tiêu cho SEA Games hay Đại hội Thể thao trong nhà và võ thuật châu Á. Giá trị của đại hội là uy tín quốc nội và là cửa quyết định ngân sách địa phương, suất đội tuyển quốc gia cho bốn năm tiếp theo. Với võ sĩ nghiệp dư, đây là cổng sự nghiệp bốn năm một lần, không phải sàn tuyển chọn chuyên nghiệp. Và ở đây không có tiền thưởng, không có hợp đồng, không có nhà tuyển trạch.

Chỗ hiểu lầm thứ ba liên quan tới khán đài. Một nhà thi đấu phục vụ nhu cầu công cộng giới hạn sức chứa, giới hạn hạ tầng truyền hình và giới hạn khai thác thương mại. Điều đó hoàn toàn nhất quán với một sự kiện ngân sách nhà nước, ưu tiên huy chương. Nó cũng giải thích vì sao không có vé, không có bản quyền phát sóng, không có tiền thù lao cho võ sĩ. Ai chờ đợi một sản phẩm giải trí sẽ thất vọng. Ai chờ đợi một cỗ máy sản xuất huy chương sẽ thấy nó vận hành trơn tru.

Sân không khán giả, nhưng tôi nghe tiếng vỗ tay của người không bỏ cuộc.

Có một chi tiết khiến tôi tin vào phần tích cực của câu chuyện. Thể thức loại trực tiếp, dù được thiết kế vì lý do lịch thi đấu, lại vô tình bảo vệ sức khỏe võ sĩ rất tốt. Người thua ở lượt đầu chỉ tích lũy ba hiệp, không phải mười lăm hiệp như ở thể thức vòng tròn. Đó là lợi ích y tế có thật, và nó là hệ quả số học trực tiếp của cấu trúc giải. Những thiết kế tốt đôi khi đến từ chỗ không ai chủ ý.

Ngôi sao thầm lặng của Nha Trang không bao giờ tắt, và ở nhà thi đấu này, ngôi sao thầm lặng là cậu bé quấn dải băng bốn lần. Điều tôi muốn nhìn thấy trong những ngày tới không phải số huy chương của đoàn chủ nhà. Tôi muốn xem có ai công bố quy trình cân ký và kiểm tra hydrat hóa cho hạng dưới 45 kg nữ hay không. Tôi muốn xem một võ sĩ đăng ký kép có phải chọn giữa hai trận chung kết hay không. Và tôi muốn xem, bốn năm nữa, có thêm một hạng cân nam nào xuất hiện phía trên 63,5 kg hay không.

Ba câu trả lời ấy sẽ cho biết môn võ này đang lớn thật, hay chỉ đang được xếp ở vị trí đẹp.