Cú ngã của Con Cú: Đòn thế bị tranh cãi và cái chết trên sàn đấu vật Mexico

Ngày 7 tháng 10, tại Trung tâm Thể thao và Văn hóa "11 de Julio" ở Mineral de la Reforma, bang Hidalgo, Mexico, một người đàn ông 75 tuổi tên Gerardo Germán Pineda bước lên sàn đấu vật. Ông không phải đô vật. Ông là trọng tài, được cộng đồng địa phương biết đến với biệt danh "El Búho" - Con Cú. Trong một pha dàn dựng của buổi diễn, ông nhận một cú đánh khiến đầu và cổ đập xuống sàn. Tiếng hò reo trong khán phòng không kịp chuyển thành tiếng vỗ tay. Vài ngày sau, ông qua đời.

Tôi đã tua lại đoạn ghi hình ấy nhiều lần. Điều khiến tôi dừng lại không phải là cú đánh - trong đấu vật biểu diễn, người ta ngã suốt, đó là nghề. Điều khiến tôi dừng lại là khoảng lặng ngay sau đó, khi cả khán phòng cùng lúc nhận ra thứ họ vừa chứng kiến không nằm trong kịch bản. Khi sân đấu im bặt, người ta chỉ còn nghe thấy tiếng thở - và đôi khi đó là âm thanh chân thật nhất mà bất kỳ môn thể thao nào cũng có.

Đây là một buổi diễn đấu vật tự do (lucha libre) độc lập, do công ty El Patrón Espectáculos tổ chức. Người thực hiện đòn là đô vật El Hijo de Fishman. Sau khi trọng tài tử vong, Fishman bị bắt với cáo buộc ngộ sát do sơ suất. Đến giữa tháng 10, anh được trả tự do. Cần nói rõ ngay: anh được thả vì một thỏa thuận bồi thường ngoài tòa án, chứ không phải vì có kết luận nào minh oan cho cú đánh.

Thỏa thuận ấy vận hành theo cơ chế công lý phục hồi - Điều 186 Bộ luật Tố tụng Hình sự Quốc gia Mexico. Một khi bên bị hại chấp nhận và bên bị cáo hoàn tất nghĩa vụ bồi thường, quá trình truy tố hình sự được chấm dứt. Đây là điểm mấu chốt mà phần lớn dư luận bỏ qua: hồ sơ bị khép lại, không phải được xóa.

Con số bồi thường được nhà báo Antonio Nieto nêu là 585.525 peso, tương đương khoảng 32.000 USD. Nhưng đây là chi tiết đầu tiên khiến tôi dè chừng. ADN Noticias đưa ra một con số khác, và luật sư công bố thỏa thuận ban đầu không tiết lộ đầy đủ các điều khoản. Khi hai con số cùng tồn tại cho một sự việc, độ tin cậy của cả hai đều giảm xuống. Một thỏa thuận không minh bạch về điều khoản là một thỏa thuận mà không ai ngoài cuộc có thể kiểm chứng.

Bối cảnh tổ chức còn đáng chú ý hơn cả bản thân vụ việc. Địa điểm tổ chức đã bị đóng cửa tạm thời vì không có giấy phép, theo ghi nhận của La Jornada Hidalgo, kèm những trở ngại trong việc kiểm tra cơ sở vật chất từ trước đó. Một buổi diễn không giấy phép. Không có thông tin nào về bảo hiểm. Và một trọng tài 75 tuổi bước vào một pha ngã đập đầu.

Đây là lúc cần tách bạch một điều mà báo chí ban đầu trộn lẫn. Trong đấu vật biểu diễn, thắng thua, thứ hạng, thành tích đối đầu - tất cả đều không áp dụng, bởi kết quả đã được dàn dựng từ trước. Thứ thực sự đáng phân tích không phải là ai thắng, mà là tên gọi của đòn thế đã gây ra cái chết.

Các bản tin đầu tiên nói về một đòn bị cấm có tên "martinete" - đòn đánh úp khiến người nhận bị dốc ngược đầu xuống, mang rủi ro chấn thương cổ nghiêm trọng. Theo các bản tin này, đòn ấy được dùng vì đô vật đã bị trừ điểm trong trận. Đây là một cáo buộc nặng: nó biến một tai nạn thành một hành vi trả đũa có chủ đích.

Nhưng đoạn video do báo chí Mexico công bố lại chỉ cho thấy một "contralona" - một đòn vật ngã thông thường, không nằm trong danh mục cấm. Chính bài viết gốc cũng thừa nhận tên gọi của đòn và mối liên hệ nhân quả với cái chết vẫn đang tranh cãi.

Sự khác biệt giữa hai cái tên này quyết định mức độ trách nhiệm pháp lý. Nếu đó là một đòn bị cấm, được thực hiện có chủ đích, cáo buộc có thể vượt lên trên mức ngộ sát sơ suất. Nếu đó là một contralona thông thường, thì câu hỏi chuyển từ "đòn gì" sang "lực, độ kiểm soát và tình trạng người nhận".

Và đây là điểm tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ vụ việc: cơ học của một đòn thế không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả pháp lý. Một đòn "thông thường" vẫn có thể gây chấn thương cổ tử vong nếu được thực hiện với lực quá mức, sai thời điểm, hoặc lên một người không được chuẩn bị và không được bảo vệ. Tên gọi của đòn quan trọng ít hơn lực, độ kiểm soát và tình trạng của người nhận.

Trong đấu vật biểu diễn, các động tác vốn mang tính hợp tác, không phải đối kháng. Người thực hiện và người nhận phối hợp để tạo ra ảo giác va chạm mà không gây thương tích thật. Khi một người biểu diễn lệch khỏi kịch bản vì bực tức - thuật ngữ trong nghề gọi là làm "cứng" - thì hành vi đó mới là thứ có thể nâng vụ việc từ "tai nạn" lên "sơ suất" hoặc "liều lĩnh". Đây là chi tiết mà cáo buộc "trừ điểm" nhắm tới, và cũng là chi tiết chưa được chứng minh.

Nhưng có một biến số rủi ro không hề bị tranh cãi, và nó đáng lẽ phải được nói tới trước cả tên gọi của đòn: một trọng tài 75 tuổi nhận một cú ngã đập đầu. Trong y học thể thao, sự kết hợp giữa tuổi tác và cơ chế chấn thương vùng đầu-cổ ở người cao tuổi gần như là một chống chỉ định tuyệt đối. Mật độ xương, độ linh hoạt của cổ và khả năng hồi phục đều suy giảm theo tuổi. Một cú va đập duy nhất có thể là tối hậu. Đây là điều mà vật lý chấn thương không cho phép tranh cãi.

Tôi tự hỏi: ai là người đã xếp một trọng tài 75 tuổi vào một pha ngã đập đầu? Trong nghề, có một vai trò gọi là "trọng tài biết ngã" - người không chỉ bắt lỗi mà còn tham gia nhận các cú đánh như một phần của màn trình diễn. Vai trò này mang rủi ro chấn thương cao hơn hẳn một trọng tài thông thường. Và theo những gì được ghi nhận, không có nhân viên y tế nào túc trực bên sàn.

Người ta đã dựng lên một câu chuyện về "đòn thế bị cấm" và một đô vật tàn nhẫn. Nhưng khi soi kỹ, câu chuyện ấy đứng trên nền đất khá yếu. Tên gọi của đòn đang bị tranh cãi, video chỉ cho thấy một động tác thông thường, và không có dữ liệu pháp y chính thức nào được công bố để xác định cơ chế tử vong.

Thứ thực sự nuôi dưỡng cơn phẫn nộ kéo dài không phải là đòn thế. Đó là một bức ảnh. El Hijo de Fishman bị bắt, và hình ảnh anh ta mỉm cười sau cái chết lan truyền khắp mạng xã hội. Trong lucha libre, chiếc mặt nạ là danh tính thiêng liêng của người biểu diễn. Việc công bố ảnh anh ta bị lột mặt nạ trong tấm ảnh bắt giữ, tự nó đã là một hình thức bêu riếu, và nó khuếch đại vụ bê bối lên gấp nhiều lần so với bản chất sự việc.

Nụ cười ấy không chứng minh ý định phạm tội. Nhưng nó định hình phán xét của công chúng, và có thể cả định kiến của tòa án. Một số đồng nghiệp lên tiếng bênh vực Fishman. El Hijo del Santo gọi đây là tai nạn và cảnh báo đừng vội quy tội. Latin Lover bảo vệ Fishman, đồng thời thừa nhận chính anh từng đẩy và tát trọng tài để tạo kịch tính. Những lời bênh vực ấy chia đôi theo đúng ranh giới "tai nạn", và chúng đáng được lắng nghe ít nhất bằng cơn giận.

Điều đáng lo nhất trong vụ việc này không nằm ở tên gọi của một đòn thế. Nó nằm ở chỗ một buổi diễn không giấy phép, không bảo hiểm, với một trọng tài 75 tuổi không được sàng lọc y tế, đã có thể diễn ra và kết thúc bằng một cái chết được giải quyết kín đáo bằng tiền. Khi cái chết được dàn xếp riêng tư, động lực đầu tư vào an toàn biến mất. Mỗi buổi diễn độc lập tiếp theo vẫn đứng nguyên trên cùng khoảng trống ấy. Và câu hỏi tôi để lại không phải là ai có tội, mà là: ai sẽ là người tiếp theo bước lên sàn mà không ai kiểm tra?