Những cuộc gọi từ số máy không tồn tại: hồ sơ bảo vệ người dẫn thể thao còn thiếu ba lớp bằng chứng

Số máy hiện lên trên màn hình đủ bảy chữ số, đúng định dạng, không thiếu một ký tự. Chuông đổ ba hồi rồi tắt. Chặn số đó, cuộc gọi kế tiếp đến từ một dãy khác, cùng tiền tố, cùng nhịp, cùng khoảng lặng sau tiếng chuông thứ ba. Đến lần thứ tư, Vanessa Huppenkothen làm một việc mà phần lớn người dùng điện thoại không nghĩ tới: cô nhờ tra xem dãy số kia có tồn tại hay không. Kết quả giống nhau ở cả bốn lần. Không thuê bao. Không chủ sở hữu. Không lịch sử cấp phát. Một đầu dây gọi tới từ chỗ không có ai.

Đây là chi tiết quan trọng nhất của toàn bộ câu chuyện, và nó nằm khá sâu dưới lớp vỏ cảm xúc của những dòng đăng trên mạng xã hội. Người ta thường đọc tin này như một câu chuyện về nỗi sợ. Nó đúng là như vậy. Nhưng trước khi là nỗi sợ, nó là một bài toán kỹ thuật: làm thế nào để gọi cho một người hàng chục lần trong một ngày mà không để lại dấu vết nào có thể tra ngược. Khi tôi bắt đầu đọc lại toàn bộ chuỗi sự kiện này như đọc một bảng đối chiếu, điều đập vào mắt không phải là hung khí, mà là sự trống rỗng của các trường dữ liệu.

Người đứng ở giữa sân khấu và khán đài

Vanessa Huppenkothen là gương mặt quen thuộc của truyền hình thể thao nói tiếng Tây Ban Nha. Cô xuất hiện trong các chương trình bình luận bóng đá, dẫn các sự kiện thể thao, và duy trì một tài khoản X với lượng người theo dõi đủ lớn để mỗi dòng đăng của cô trở thành một sự kiện nhỏ. Nghề của cô đặt cô vào đúng điểm giao nhau giữa sân khấu và khán đài: đủ nổi để bị nhận ra ngoài đường, đủ gần để bị cho là có thể tiếp cận.

Trong ngành truyền thông thể thao, đó là vị trí có mức phơi nhiễm cao nhất. Người dẫn chương trình không được bảo vệ bởi hàng rào của câu lạc bộ, không có bộ phận an ninh riêng, không có điều khoản hợp đồng nào quy định rõ ai chịu trách nhiệm khi họ bị theo dõi ngoài giờ làm việc. Họ là nhân sự của một đài, nhưng rủi ro của họ lại nằm ngoài phạm vi của đài. Khi đồng hồ điểm hết giờ phát sóng, lớp bảo vệ cuối cùng cũng tan cùng với ánh đèn trường quay.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi ngành truyền thông thể thao suốt nhiều năm, tôi nhận thấy mô thức lặp lại gần như nguyên vẹn ở mọi thị trường: càng nổi, người dẫn càng ít được bảo vệ. Câu lạc bộ có an ninh cho cầu thủ. Liên đoàn có quy trình cho trọng tài. Không ai có quy trình cho người ngồi ở bàn dẫn.

Sự việc trên đường và đoạn ghi hình tồn tại

Trước những cuộc gọi, đã có một sự việc khác. Một tài xế truy đuổi xe cô trên đường, ép sát rồi phanh gấp liên tục. Đây là kiểu hành vi mà giới tài xế gọi là phanh ép, và nó nguy hiểm ở một điểm rất cụ thể: người bị ép buộc phải phản ứng trong tích tắc, còn người gây ra thì hoàn toàn kiểm soát được tình huống và nhịp độ của nó. Bên gây ra chọn thời điểm. Bên nhận không có quyền chọn gì cả.

Điều khác biệt trong vụ này là cô đã quay lại được diễn biến. Đoạn ghi hình tồn tại, có thời gian, có hình ảnh chuyển động, có thể đối chiếu với dữ liệu camera giao thông. Trong ngôn ngữ của người làm hồ sơ, đây là mảnh bằng chứng có giá trị cao nhất mà câu chuyện này sở hữu: nó không phụ thuộc vào lời kể của bất kỳ ai, kể cả của chính người trong cuộc.

Đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, bởi nó thường bị đọc lướt. Một đoạn video tự quay không biến sự việc thành đã được xác minh. Nó chỉ biến sự việc thành có thể xác minh. Khoảng cách giữa hai trạng thái đó chính là toàn bộ công việc của một nhà điều tra, và cũng là khoảng cách mà phần lớn tin tức giải trí không bao giờ bước qua.

Cơ chế đứng sau những dãy số trống rỗng

Kỹ thuật cho phép một cuộc gọi hiển thị dãy số không có thật không mới. Nó tồn tại dưới nhiều dạng: tổng đài trung gian, giao thức truyền thoại qua internet, và các dịch vụ giả mạo số gọi đến được bán công khai. Điểm chung của tất cả những công cụ đó là chúng tách rời giữa thứ hiện trên màn hình và thứ thực sự tồn tại trong hệ thống của nhà mạng.

Nhịp độ trong trường hợp này mới là phần đáng chú ý. Cuộc gọi không đến dồn dập. Chuông đổ ba hồi rồi tắt, đủ để người nhận kịp nhìn thấy số, kịp nhấc máy nếu muốn, kịp ghi nhớ dãy số. Khi bị chặn, đường dây đổi. Đây là hành vi đòi hỏi sự kiên trì và một mức độ chuẩn bị nhất định, khác hẳn với kiểu gọi quấy rối ngẫu nhiên xảy ra một lần rồi biến mất.

Mọi vụ bê bối đều có một thủ đô ngầm. Tôi chỉ tìm đường tới đó. Trong trường hợp này, thủ đô ngầm không phải là một tài khoản ngân hàng hay một công ty vỏ, mà là một năng lực: năng lực chạm tới một người cụ thể mà không để lại bất kỳ dấu vết nào có thể tra ngược. Năng lực đó có giá. Nó được bán, được thuê, được hướng dẫn. Và nó biến một hành vi quấy rối thành một dịch vụ có thể lặp lại.

Cần nói rõ một điều để tránh hiểu sai: việc mô tả cơ chế không đồng nghĩa với việc khẳng định có một tổ chức đứng sau. Tôi mô tả cái công cụ. Ai cầm công cụ thì đến nay vẫn là một ô trống trong hồ sơ.

Ba người bạn và câu hỏi về nguồn phát tán

Ba người bạn của cô cũng ghi nhận những cuộc gọi cùng kiểu. Cùng tiền tố, cùng nhịp, cùng khoảng lặng. Đây là chi tiết làm thay đổi bản chất của câu chuyện, theo cả hai hướng ngược nhau.

Hướng thứ nhất: nếu một nhóm người cụ thể cùng bị nhắm tới, thì đó là dấu hiệu của một mục tiêu có chủ đích. Kẻ gọi biết họ là ai, biết họ có quan hệ với nhau, và biết rằng việc gọi cho cả nhóm sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa về mặt tâm lý mạnh hơn nhiều so với việc chỉ gọi cho một người.

Hướng thứ hai: cùng một tiền tố, cùng một nhịp, cùng một khoảng lặng có thể là dấu hiệu của một nguồn phát tán tự động, kiểu danh sách số điện thoại bị lộ và bị khai thác hàng loạt bởi một hệ thống gọi tự động. Trong trường hợp đó, mối liên hệ giữa những người nhận là ngẫu nhiên về mặt ý chí, nhưng có logic về mặt dữ liệu: họ từng nằm chung trong một danh bạ, một nhóm trò chuyện, một sự kiện, hoặc một danh sách khách mời.

Bài đăng không giải quyết được sự phân biệt này. Trong hồ sơ của tôi, đó là một dòng được đánh dấu đỏ chứ không phải một dòng được gạch chân.

Sự bất đối xứng về chứng cứ

Hồ sơ không biết nói dối. Người ta dựng hồ sơ để nói thay lời dối. Ở đây, hồ sơ gần như trống. Gần như toàn bộ thông tin trong câu chuyện này đến từ các bài đăng của chính cô trên nền tảng X, cộng thêm một đoạn video tự quay trước đó. Không có nguồn độc lập nào được dẫn để xác nhận việc các dãy số kia không tồn tại. Không có xác nhận từ nhà mạng. Không có biên bản tiếp nhận từ cơ quan chức năng.

Đây là dạng bất đối xứng mà tôi gặp thường xuyên: một sự việc có sức nặng cảm xúc rất lớn nhưng sức nặng chứng cứ lại rất mỏng. Trong những trường hợp như vậy, phản xạ đúng không phải là tin hay không tin, mà là phân loại. Phần nào đã được ghi lại bằng hình ảnh? Phần nào là lời kể ngôi thứ nhất? Phần nào là suy luận của người kể? Ba nhóm này phải nằm ở ba ngăn khác nhau, và không được trộn vào nhau khi công bố.

Có một lý do khiến tôi đặc biệt cẩn trọng với nhóm thứ hai. Người đang trong trạng thái bị đe dọa có xu hướng ghi nhận mọi tín hiệu bất thường như một phần của cùng một chuỗi. Đó là phản ứng hoàn toàn hợp lý về mặt sinh tồn. Nhưng nó không phải là một phương pháp xác minh, và người làm hồ sơ phải tách hai việc đó ra.

Vòng xoáy chú ý và giai đoạn tăng tốc

Câu chuyện này đang ở giai đoạn tăng tốc của một chu kỳ chú ý. Cấu trúc của nó rất dễ nhận ra vì đã lặp lại nhiều lần trong ngành: một sự việc gây sốc xuất hiện trước, tạo ra một nền tảng cảm xúc; sau đó một tín hiệu thứ hai xuất hiện, và vì nền tảng đã có sẵn, công chúng lập tức nối hai sự việc lại với nhau.

Người theo dõi cô phản ứng nhanh. Đó là một phản ứng dễ hiểu, và cũng là một phản ứng có ích ở một khía cạnh: nó tạo ra áp lực công khai, và áp lực công khai thường là thứ duy nhất buộc các bên liên quan phải lên tiếng. Nhưng chính tốc độ đó cũng tạo ra một rủi ro cụ thể. Khi một tín hiệu mới được đọc qua lăng kính của một sự việc cũ, mối liên hệ giữa hai bên thường được mặc định là đã tồn tại, trong khi trên thực tế nó chưa được thiết lập.

Trong dòng đăng của mình, cô đưa ra một câu được nhiều người trích lại, đại ý rằng nếu cô bị giết, mọi người đã biết ai là kẻ đứng sau. Câu đó có một chức năng rõ ràng: nó đặt tên trước cho một mối nguy, biến một nỗi sợ riêng thành một tuyên bố công khai. Đây là chiến lược tự bảo vệ được nhiều nạn nhân quấy rối sử dụng, và nó có hiệu quả trong việc thu hút sự chú ý của cơ quan chức năng.

Nhưng nó cũng đặt ra một vấn đề về sau. Nếu các cuộc gọi hóa ra là một nguồn phát tán vô hại, thì câu tuyên bố kia trở thành một món nợ khó trả. Trong nghề của tôi, người ta gọi đó là khoảng cách giữa mức độ được thổi phồng và mức độ hậu quả có thể kiểm chứng được. Khoảng cách đó luôn được thanh toán vào một thời điểm nào đó.

Một ngành không có bộ phận an toàn

Sạch sẽ khác minh bạch. Một cái là mùi nước hoa, một cái là sổ kép. Trong ngành truyền thông thể thao, hai thứ này thường bị đánh đồng. Các đài truyền hình có quy trình ứng xử, có bộ phận nhân sự, có điều khoản về phát ngôn. Rất ít đài có quy trình cụ thể cho tình huống một nhân sự bị theo dõi ngoài đời thực.

Sự thiếu vắng đó không phải là sự tắc trách cá nhân của một biên tập viên nào. Nó là một khoảng trống cấu trúc. Ngành này xây dựng quy trình cho những rủi ro phát sinh trong lúc làm việc: tranh chấp bản quyền, sai sót thông tin, phản ứng của nhà tài trợ. Những rủi ro phát sinh ngoài giờ làm việc, nhưng lại bắt nguồn từ chính danh tiếng mà công việc tạo ra, thì không thuộc về ai cả.

Chuỗi truyền dẫn trong trường hợp này chạy theo một đường khá rõ. Phía đầu nguồn là người dẫn chương trình với độ phơi nhiễm cao. Phía giữa là văn hóa khán giả, nơi ranh giới giữa hâm mộ và sở hữu cá nhân thường bị xóa mờ. Phía cuối nguồn là nền tảng, nơi mọi phản ứng đều được ghi nhận thành một chỉ số và chỉ số đó được dùng để đo mức độ thành công của nội dung.

Điểm cuối cùng đáng được nói thẳng. Nền tảng thu lợi từ sự chú ý, kể cả sự chú ý sinh ra từ nguy hiểm cá nhân. Một bài đăng về việc bị đe dọa tạo ra tương tác cao hơn nhiều so với một bài đăng về chiến thuật. Người bị đe dọa nhận được sự ủng hộ, nền tảng nhận được lượt xem, và cơ chế thưởng cho hành vi công khai hóa nỗi sợ được củng cố thêm một lần nữa.

Phần hợp lý của những nghi ngờ

Có một cách đọc khác về toàn bộ câu chuyện này, và nó xứng đáng được trình bày nghiêm túc thay vì bị gạt sang một bên.

Cách đọc đó bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản: nếu những cuộc gọi này là sản phẩm của một hệ thống gọi tự động khai thác danh sách số bị rò rỉ, thì tất cả những suy luận về một kẻ theo dõi có chủ đích đều sụp đổ cùng một lúc. Ba người bạn nhận cuộc gọi không còn là bằng chứng của một mục tiêu có tổ chức, mà chỉ là bằng chứng cho thấy bốn số điện thoại từng nằm chung trong một danh sách nào đó. Cách đổi đường dây sau khi bị chặn cũng không còn là dấu hiệu của sự kiên trì, mà là một tính năng mặc định của phần mềm.

Cách đọc này cũng đặt ra một câu hỏi khó chịu về thứ tự thời gian. Vụ việc trên đường xảy ra trước. Các cuộc gọi xảy ra sau. Nhưng trình tự thời gian không phải là quan hệ nhân quả, và trong rất nhiều hồ sơ tôi từng xem, hai sự việc cùng xảy ra với một người trong một khoảng thời gian ngắn thường được gán cho nhau một mối liên hệ mà dữ liệu không hề cung cấp.

Điểm mà tôi cho là hợp lý nhất trong cách đọc này là cảnh báo về việc gọi tên trước. Khi một người nói công khai rằng cô ấy đã biết kẻ đứng sau, người đó đang gánh một trách nhiệm chứng minh rất lớn. Nếu trách nhiệm đó không được thực hiện, thiệt hại đầu tiên rơi vào chính uy tín của người đưa ra tuyên bố, và thiệt hại thứ hai rơi vào những nạn nhân khác trong tương lai, vì mỗi tuyên bố không được chứng minh sẽ làm giảm trọng lượng của những tuyên bố tiếp theo.

Tuy nhiên, tôi không đi tới kết luận rằng đây là một sự việc vô hại. Có một chi tiết không thể bị giải thích bằng giả thuyết gọi tự động: sự chuyển đổi có hệ thống giữa các dãy số sau khi bị chặn, ở nhiều số khác nhau, trong cùng một khung thời gian. Phần mềm gọi tự động không quan tâm người nhận đã chặn hay chưa. Chỉ một mục tiêu có ý thức mới cần đổi đường dây để tiếp tục duy trì liên lạc.

Cả hai khả năng vẫn đang để ngỏ. Trong công việc của tôi, trạng thái để ngỏ là một trạng thái hợp lệ, không phải một sự bế tắc cần phải che lấp bằng một phán đoán sớm.

Điều cần theo dõi tiếp

Có bốn tín hiệu cần được theo dõi trong những tuần tới, và mỗi tín hiệu sẽ đóng lại một phần của hồ sơ.

Thứ nhất là phản hồi từ phía cơ quan chức năng. Một xác nhận đã mở điều tra sẽ chuyển sự việc từ trạng thái cáo buộc sang trạng thái có thể xác minh, và toàn bộ trọng tâm của câu chuyện sẽ dịch chuyển theo.

Thứ hai là kết quả tra soát từ nhà mạng. Đây là tín hiệu có giá trị nhất về mặt kỹ thuật, đồng thời cũng là tín hiệu dễ hết hạn nhất: nếu các dãy số tiếp tục được đổi, dấu vết cũ có thể biến mất trước khi bất kỳ ai kịp ghi lại.

Thứ ba là việc kết nối với sự việc trên đường. Nếu mối liên hệ được chứng minh, câu chuyện chuyển từ một trường hợp quấy rối đơn lẻ sang một trường hợp có mục tiêu và có tính liên tục. Nếu không được chứng minh, nó quay về đúng vị trí của nó: một sự việc nguy hiểm riêng lẻ, cộng thêm một vấn đề kỹ thuật riêng lẻ.

Thứ tư là đà lan truyền trên mạng xã hội. Mức độ chú ý duy trì được càng lâu thì áp lực tâm lý đặt lên người trong cuộc càng lớn, theo hướng ngược lại với mục đích ban đầu của việc công khai hóa.

Ai trả lời cho khoảng thời gian ngoài khung giờ phát sóng

Tiền trong thể thao xuất hiện hai lần: lần vào tài khoản và lần ra trước tòa. Ở một khía cạnh khác, câu chuyện này cũng vận hành theo hai lần tương tự. Lần thứ nhất là lúc một người dẫn chương trình ký hợp đồng với một đài và trở thành một tài sản truyền thông. Lần thứ hai là lúc người đó bị theo dõi, quấy rối, và người ta mới đi tìm xem trong hợp đồng có điều khoản nào nói về việc này hay không.

Thường thì không có.

Ngành thể thao đã học cách bảo vệ cầu thủ khỏi truyền thông. Nó chưa học cách bảo vệ người làm truyền thông khỏi công chúng. Trong khi đó, người làm truyền thông là nhóm duy nhất trong chuỗi này không có bộ phận nào đứng ra thay họ khi mọi thứ vượt khỏi phạm vi trường quay. Câu hỏi mà tôi muốn để lại không phải là số điện thoại kia thuộc về ai. Câu hỏi là: trong toàn bộ hệ thống hợp đồng, quy trình và bảo hiểm của ngành này, có ai được phân công trả lời cho khoảng thời gian ngoài khung giờ phát sóng hay không. Cho đến khi có câu trả lời, mọi sự việc như thế này sẽ tiếp tục được xử lý theo cách duy nhất hiện có: bằng một bài đăng, và bằng hy vọng rằng có ai đó đang đọc.