US Open: Trận đấu kết thúc lúc 3 giờ 33 phút sáng và cuộc tranh chấp chưa có trọng tài

3 giờ 33 phút sáng. Trên khán đài sân Arthur Ashe, ghế trống nhiều hơn người. Ben Shelton tung cú giao bóng cuối cùng, Carlos Alcaraz với vợt không kịp. Bóng rơi xuống sân, trọng tài đọc điểm, và một kỷ lục không ai muốn giữ được xác lập: trận đấu kết thúc muộn nhất trong lịch sử US Open.

Tôi xem lại đoạn băng ấy ba lần, không phải để mổ xẻ cú giao bóng. Mà để nhìn phần sân phía sau nó: một tay vợt hai mươi hai tuổi đứng thở, một nhóm nhặt bóng ngồi bệt xuống mặt sân, và một ban tổ chức vẫn chưa trả lời được vấn đề mình đã tạo ra suốt tuần đầu giải.

US Open vận hành hai phiên mỗi ngày trên sân trung tâm. Phiên ngày bắt đầu từ trưa; phiên đêm được thiết kế để rơi vào khung giờ vàng của truyền hình bờ Đông nước Mỹ. Khi phiên ngày kéo dài, vì một trận năm ván, vì mưa, vì bất cứ lý do gì, phiên đêm bị đẩy lùi. Và khi phiên đêm bị đẩy lùi, nó không có trần.

Tuần đầu của giải năm nay cho ra một bộ dữ liệu khá rõ. Năm trận kết thúc sau nửa đêm. Ba trận kết thúc sau hai giờ sáng. Suất khởi động muộn nhất là 12 giờ 13 phút sáng, thuộc về Venus Williams, tay vợt năm lần vô địch Wimbledon, người ở tuổi tứ tuần vẫn được xếp vào suất đêm muộn nhất giải.

Trong lớp bụi thời gian, tôi bới ra một bảng giờ thi đấu vẫn còn nguyên nhịp đập. Bảng ấy nói một điều đơn giản: kết quả này được thiết kế.

Carlos Alcaraz bước vào giải với tư cách đương kim vô địch và rời giải ở tứ kết, sau thất bại trước Shelton. Về điểm số, đây là cú rơi đo được: chức vô địch trị giá 2.000 điểm, tứ kết khoảng 400 điểm, phần chênh lệch rơi vào khoảng 1.600 điểm trên bảng xếp hạng cuộn vòng 52 tuần. Nhưng đó mới là phần dễ tính nhất. Phần khó tính hơn nằm ở điều Alcaraz nói sau trận: cậu kêu gọi một giới hạn cứng, không trận nào kéo qua 23 giờ. USTA trả lời bằng một câu, đại ý rằng họ sẽ xem xét. Không mốc thời gian, không cam kết.

Ở đây tôi phải nói rõ giới hạn của nguồn tin. Bản tin gốc mô tả Alcaraz là “tay vợt bảy lần vô địch Grand Slam”. Con số ấy không khớp với thống kê được ghi nhận rộng rãi ở thời điểm giải diễn ra. Tôi đánh dấu chi tiết đó để kiểm chứng, và nó nhắc tôi rằng mọi con số đi kèm một câu chuyện cảm xúc đều phải được đọc chậm.

Bản tin cũng không cung cấp một chỉ số kỹ thuật nào: không tỷ lệ giao bóng một, không điểm trả giao bóng, không tỷ lệ tận dụng break point. Nên nếu tôi vẽ ra một phân tích cú đánh ở đây, tôi đang bịa. Tôi không làm thế.

Biến số có thật là môi trường thi đấu. Một trận hard court ngoài trời lúc hai giờ sáng không giống trận lúc hai giờ chiều. Nhiệt độ giảm. Độ ẩm tăng. Sương bắt đầu đọng trên mặt sân. Bóng trở nên nặng hơn, nảy thấp hơn và kém đều hơn. Với người giao bóng, điều đó chấp nhận được, bóng nặng vẫn đi qua sân nếu cú đánh phẳng và đủ mạnh. Với người trả giao bóng, điều đó tệ hơn nhiều: độ nảy thấp buộc họ cúi sâu hơn, chân hoạt động nhiều hơn, mắt bám bóng lâu hơn, và tất cả những thứ ấy đều bị bào mòn nhanh nhất khi cơ thể mệt.

Shelton giao bóng bằng tay trái. Đó là chi tiết không nhỏ. Giao bóng thuận trái hướng vào trái tay của một tay vợt thuận phải là mô-típ áp lực kinh điển, và nó hiệu quả nhất khi bóng nảy thấp. Điều kiện đêm muộn không tạo ra chiến thắng của Shelton, nhưng nó nghiêng nhẹ mặt sân về phía anh ta. Tôi ghi dấu kết luận này ở mức tin cậy thấp, vì nó là suy luận cơ chế, không phải dữ kiện được nêu trong bản tin.

Có một biến số thứ hai, và tôi cho rằng nó quan trọng hơn cú giao bóng. Kết thúc lúc 3 giờ 33 phút sáng nghĩa là cửa sổ hồi phục, gồm ngủ, ăn, vật lý trị liệu, xem băng, chuẩn bị vòng sau, bị nén lại. Với một tay vợt sống bằng sự đa dạng và khả năng điều chỉnh giữa trận, mất thời gian chuẩn bị là tổn thất kép: vừa mất thể lực, vừa mất chất liệu để điều chỉnh. Với một tay vợt sống bằng mẫu chơi đơn giản, ổn định, dựa nhiều vào giao bóng, tổn thất ấy ít hơn. Đánh đêm không trung tính về mặt chiến thuật. Nó là một biến số có hướng.

Lập luận phổ biến nhất sau trận là: Wimbledon có giờ giới nghiêm 23 giờ, tại sao US Open không có? Người ta gọi đó là thất bại của một nhà vô địch. Tôi gọi đó là tầng đất chưa ai đào, bởi lập luận ấy bỏ qua ba tầng.

Giờ giới nghiêm ở Wimbledon mang gốc gác hành chính: nó đến từ hội đồng địa phương và cư dân quanh khu All England Club, chứ chẳng liên quan tới phúc lợi vận động viên. Hệ quả lịch sử của nó là các trận bị dừng giữa chừng rồi đánh tiếp hôm sau, kịch bản mà nhiều tay vợt xem là tệ hơn việc kết thúc muộn. Một trần 23 giờ ở New York có thể tạo ra đúng vấn đề ấy, ở một giải không có ngày dự phòng rộng rãi như Wimbledon.

Tầng thứ hai mang tính thương mại. 23 giờ ở New York là chiều muộn ở châu Âu. US Open bán bản quyền truyền hình cho cả thế giới, và phiên đêm trên sân trung tâm là sản phẩm chủ lực cho khung giờ đó. Một trần cứng vượt ra khỏi phạm vi sân bóng, nó chạm vào hợp đồng bản quyền. Không ai trong ban tổ chức muốn nói câu đó ra, nhưng nó nằm ở gốc của sự do dự.

Tầng thứ ba là mô hình đối chiếu. Roland-Garros chọn cách khác: mỗi ngày chỉ một trận vào phiên đêm. Nghe hợp lý, cho đến khi đọc danh sách các trận được chọn, suất đêm nghiêng về nam giới một cách có hệ thống, và điều này đã bị chỉ trích nhiều năm trên phương diện cân bằng giới. Mô hình được xem là tiến bộ nhất của quần vợt châu Âu cũng có vết nứt riêng.

Còn một tầng cảm xúc tôi muốn đặt cạnh các tầng dữ liệu. Những trận kết thúc lúc ba giờ sáng rất dễ trở thành huyền thoại, vì người xem chỉ thấy khoảnh khắc. Người trong cuộc thấy phần còn lại: buổi sáng hôm sau, các bài kiểm tra, bác sĩ, và lịch thi đấu vẫn chạy. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các lứa U17, tôi từng ngồi lại sau những buổi tập muộn để ghi giờ đi ngủ của từng em. Nhóm tuổi càng nhỏ, khoảng cách giữa giờ kết thúc và giờ phục hồi càng ngắn, và cái giá càng lớn. Ở cấp Grand Slam, cơ thể đã trưởng thành hơn, nhưng cơ chế thì không đổi.

Vụ việc có một đặc điểm không ai muốn thừa nhận: nó không có cơ quan nào đủ thẩm quyền giải quyết. Bốn Grand Slam được vận hành độc lập bởi bốn tổ chức khác nhau. Không có chuẩn chung nào về giờ kết thúc, và cũng không có cơ chế áp đặt một chuẩn như vậy. Alcaraz có thể là người phát ngôn, nhưng cậu không phải người ra luật.

Tôi không viết báo cáo. Tôi khai quật ký ức của những trận đấu chưa từng được kể. Dữ liệu của tuần đầu giải năm nay nằm lại đó, chờ người mở lại: năm trận sau nửa đêm, một kỷ lục 3 giờ 33 phút, một tay vợt tứ tuần bước vào sân lúc 12 giờ 13 phút sáng.

Giải sẽ khép lại, bảng điểm sẽ được lưu, và USTA sẽ tiếp tục xem xét. Điều đáng theo dõi không nằm ở việc Alcaraz có được lắng nghe hay không, mà ở việc tới Australian Open, nơi cái nóng cộng thêm giờ kết thúc muộn tạo ra phương trình tệ hơn, liệu có ai mở lại bảng dữ liệu này. Viên gạch tiếp theo vẫn nằm dưới lớp bụi. Tôi sẽ quay lại đọc nó.